Karaköy’de ev aramaya başlayan bir kiracı, merkeze yakın konumlarda yaşamanın mali açıdan imkânsızlaştığını net bir dille ifade ediyor. Yaklaşık 50 bin lira geliri olan kız arkadaşının 30 bin liralık kira bedelini ödemesi durumunda elinde geçinmek için yalnızca 20 bin lira kalacağını belirten kiracı, “İşe yakın bir ev bulmak kira nedeniyle imkânsız hale geldi” diyor.
Benzer bir durum Esenyurt’ta asgari ücretle ev arayan bir tekstil işçisi için de geçerli. 30 bin liranın altında kiralık ev bulmanın imkânsızlaştığını belirten işçi, barınma maliyetlerinin sadece kiradan ibaret olmadığını vurguluyor: Depozito, yüksek aidatlar, faturalar ve ulaşım giderleri birleştiğinde, merkeze uzak ama ucuz bir evde yaşamanın bedeli bu kez yolda harcanan zamanla ödeniyor.
TÜİK’in 2025 verileri de bu tabloyu istatistiksel olarak doğruluyor. Hanehalkı Tüketim Harcaması verilerine göre, toplam tüketim içinde konut ve kira harcamalarının payı %29,3’e, ulaşım ise %20,5’e ulaştı. En düşük gelir grubunda ise gelirin %38,7’si doğrudan konut ve kiraya gidiyor.
Kira bütçesi düştükçe, evlerin fiziksel yaşam koşulları da hızla irtifa kaybediyor. İstanbul’da 25 bin lira seviyesindeki evlerin önemli bir bölümünün rutubetli, gün ışığı almayan ve bakım gerektiren giriş ya da bodrum katları olduğuna dikkat çekiliyor. Kiracılar, “İstanbul’da 25 bin liraya ancak günde iki-üç saat güneş gören evler bulabiliyorsunuz” sözleriyle fiziksel koşullardaki yetersizliği özetliyor.
TÜİK 2025 Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistikleri de Türkiye genelinde nüfusun %28,8’inin sızdıran çatı, nemli duvar veya çürümüş pencere çerçevesi gibi sorunlarla yaşadığını, %27,9’unun ise yetersiz izolasyon nedeniyle ısınma problemi çektiğini ortaya koyuyor.
Fiziksel olumsuzlukların yanında bir diğer büyük risk ise deprem güvenliği. Bütçesi kısıtlı olan kiracılar, güvenli yeni binalar ile bütçelerine uygun eski yapılar arasında tehlikeli bir seçim yapmak zorunda kalıyor. Taşınmadan önce tavanı çürüdüğü için büyük bir tadilattan geçen bir evi örnek gösteren bir kiracı, “Neredeyse bütün tavanı indirdiler. Şimdi böyle bir evde oturmak zorundalar. Olası bir depremde ne olacağı tamamen belirsiz” diyerek yaşanan tedirginliği dile getiriyor.
DÖNÜŞEN DAİRELER: 3+1’DEN BÖLÜNEN 1+1’LER VE AİLELERİN ÇARESİZLİĞİ
Ev sahipleri ve müteahhitler, daha yüksek gelir elde edebilmek adına büyük daireleri bölerek küçük metrekareli konutlara dönüştürüyor. Yaşanan bu dönüşüm bir yandan tek başına yaşayanlar için erişilebilir bir seçenek gibi görünse de geniş aileleri vuruyor.