Hukuken hayatta olan bir kişinin malvarlığı üzerinde henüz bir “miras” hakkından söz edilemez. Ancak kişinin akıl sağlığının yerinde olmaması ve mülklerinin haksız şekilde elinden çıkması, hem kendi haklarının korunması hem de gelecekteki mirasçıların hak kayıplarının önlenmesi adına acil hukuki adımlar atılmasını zorunlu kılar.
Akli dengesi bozuk olan, yakın geçmişi hatırlamayan ve malvarlığının durumuna dair gerçek dışı beyanlarda bulunan bir kişinin öncelikle hukuk düzeni tarafından koruma altına alınması gerekir.
Daireler, iş yerleri ve yazlık gibi taşınmazların buharlaşması fiziken mümkün değildir; mülkiyet ancak resmi bir devirle el değiştirebilir. Vasi tayin edildikten sonra (ya da vasi adayı olarak mahkemeden yetki alınarak) şu adımlar izlenir:
İlgili Tapu Müdürlüklerinden veya mahkeme kanalıyla geçmişe dönük tapu kütüğü incelemesi istenir. Bu mülklerin babanın üzerinden ne zaman, kime ve hangi hukuki sebeple (satış, bağış vb.) devredildiği resmi olarak tespit edilir.
Eğer mülkler diğer kardeşlerin üzerine geçirilmişse, babanın işlem tarihindeki fiil ehliyetsizliği (akıl sağlığının yerinde olmaması) ve muvazaa (mal kaçırma amaçlı danışıklı işlem) gerekçesiyle Tapu İptal ve Tescil Davası açılır. İşlem tarihinde babanın akli dengesinin yerinde olmadığı doktor raporlarıyla kanıtlanırsa, yapılan tüm devirler hukuken geçersiz sayılır ve mülkler yeniden babanın üzerine tescil edilir.
Mülkler kardeşler veya diğer kişiler tarafından hızla üçüncü, yabancı kişilere satılmışsa süreç biraz daha karmaşık bir hal alabilir. Türk Medeni Kanunu uyarınca iyi niyetli üçüncü kişilerin tapu siciline güvenerek satın aldığı mülkleri geri almak zordur. Ancak satın alan kişinin aile içindeki bu durumu bildiği, danışıklı iş birliği yaptığı (kötü niyetli olduğu) kanıtlanabilirse o satışlar da iptal edilebilir. Aksi halde, bu mülklerin güncel bedeli tazminat olarak haksız kazanç sağlayan kişilerden talep edilir.
Hukuk sistemimizde bazı hak arama süreleri zamanaşımına tabi olsa da, “ehliyetsizlik” durumu bu kuralların dışındadır:
Zamanaşımı Yoktur: Bir kişinin akli dengesi yerinde değilken yaptığı işlemler hukuken “yok hükmündedir” (mutlak butlan ile sakattır). Akıl sağlığı yerinde olmayan birinin imzaladığı sözleşmeler veya verdiği tapu muvafakatleri baştan itibaren geçersiz olduğu için, ehliyetsizlik iddiasıyla açılacak tapu iptal davalarında herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre bulunmaz. Dava her zaman açılabilir.